LNG Kokulandırma Nedir? LNG Kokulandırma Sistemi Nasıl Çalışır?

LNG kokulandırma, sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG – Liquefied Natural Gas) kullanım noktasında güvenli şekilde takip edilebilmesi ve olası gaz kaçaklarının insan tarafından koku yoluyla fark edilebilmesi amacıyla gerçekleştirilen önemli bir güvenlik uygulamasıdır.

Bargaz Lng Kokulandırıcı Hizmetleri

Doğal gaz yapısı gereği renksiz ve kokusuzdur. Bu özellik normal kullanım açısından bir sorun oluşturmasa da herhangi bir kaçak meydana geldiğinde gazın insanlar tarafından fark edilmesini güçleştirir. Bu nedenle doğal gazın karakteristik ve kolay algılanabilir bir kokuya sahip olması için özel kokulandırıcı maddeler kullanılır.

LNG sistemlerinde ise süreç klasik doğal gaz uygulamalarından bazı yönleriyle ayrılır. LNG çok düşük sıcaklıklarda sıvı halde depolandığından kokulandırma işlemi genellikle sıvı LNG üzerinde değil, LNG’nin regazifikasyon sonrasında yeniden gaz fazına geçirilmesinin ardından gerçekleştirilir.

Bu nedenle doğru tasarlanmış bir LNG kokulandırma sistemi, endüstriyel LNG tesislerinde işletme güvenliğinin önemli parçalarından biridir.

LNG Nedir?

LNG, İngilizce Liquefied Natural Gas ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede Sıvılaştırılmış Doğal Gaz anlamına gelir.

Doğal gaz, yaklaşık -162 °C seviyelerine kadar soğutulduğunda sıvı hale gelir. Gazın sıvılaştırılması hacminin önemli ölçüde küçülmesini sağlar. Böylece doğal gaz, boru hattının bulunmadığı veya doğrudan doğal gaz şebekesine erişimin mümkün olmadığı bölgelere özel tankerler ve depolama sistemleri kullanılarak taşınabilir.

LNG özellikle;

• sanayi tesislerinde,
• üretim tesislerinde,
• enerji ihtiyacı yüksek işletmelerde,
• doğal gaz hattının ulaşmadığı bölgelerde,
• çeşitli proses ve ısıtma uygulamalarında

enerji kaynağı olarak kullanılabilir.

LNG depolama tankından çıktıktan sonra vaporizatör veya benzeri ekipmanlardan geçirilerek tekrar gaz fazına dönüştürülür. Kullanıma sunulacak doğal gazın güvenli şekilde yönetilmesinde kokulandırma sistemi bu aşamadan sonra önem kazanır.

LNG Neden Kokulandırılır?

Doğal gazın kendine özgü güçlü bir kokusu bulunmaz. İnsanların günlük hayatta “doğal gaz kokusu” olarak tanımladığı karakteristik koku, gerçekte doğal gaza sonradan eklenen kokulandırıcı maddelerden kaynaklanır.

Kokulandırmanın temel amacı gaz kaçağının mümkün olduğunca erken fark edilmesini sağlamaktır.

Bir boru hattında, bağlantı noktasında, vana grubunda veya gaz kullanan bir ekipmanda kaçak meydana geldiğinde kokulandırılmış gaz çevreye karakteristik bir koku yayar. Böylece kaçak, tehlikeli bir gaz birikimi meydana gelmeden önce kullanıcı veya tesis personeli tarafından fark edilebilir.

Dolayısıyla LNG kokulandırma yalnızca operasyonel bir proses değil, aynı zamanda tesis güvenliği açısından önemli bir erken uyarı mekanizmasıdır.

Uluslararası doğal gaz kokulandırma yaklaşımında da temel amaç, gaz kaçaklarının tehlikeli konsantrasyonlara ulaşmadan önce koku duyusu ile algılanabilmesidir.

LNG Kokulandırma Nasıl Yapılır?

LNG son derece düşük sıcaklıklarda sıvı halde depolanır. Bu kriyojenik koşullar nedeniyle kokulandırıcı kimyasalın doğrudan LNG depolama tankındaki sıvıya eklenmesi uygun bir uygulama değildir.

Bu nedenle LNG kokulandırma prosesi genel olarak şu şekilde ilerler:

1. LNG depolanır:
Sıvılaştırılmış doğal gaz kriyojenik LNG tankında uygun şartlarda muhafaza edilir.

2. LNG gaz fazına dönüştürülür:
LNG, vaporizasyon sistemi üzerinden geçirilerek yeniden gaz haline getirilir.

3. Gazın basınç ve debisi kontrol edilir:
Tesisteki kullanım şartlarına göre doğal gazın proses parametreleri düzenlenir.

4. Kokulandırıcı gaz akışına uygulanır:
Uygun bir LNG kokulandırma ünitesi kullanılarak belirlenen miktardaki kokulandırıcı madde doğal gaz akışına dahil edilir.

5. Kokulandırılmış doğal gaz kullanım noktasına gönderilir:
Koku kazandırılmış gaz tesis içerisindeki doğal gaz hattı üzerinden tüketim ekipmanlarına yönlendirilir.

Bu sistem sayesinde LNG’den elde edilen doğal gaz, olası bir kaçak durumunda karakteristik kokusuyla fark edilebilir hale gelir.

LNG Kokulandırmada Hangi Maddeler Kullanılır?

Doğal gaz kokulandırma uygulamalarında güçlü ve karakteristik kokuya sahip özel organik bileşikler kullanılmaktadır.

Sektörde karşılaşılan başlıca kokulandırıcı bileşikler arasında;

• THT (Tetrahidrotiyofen),
• TBM (Tersiyer Bütil Merkaptan),
• farklı merkaptan ve sülfür bazlı kokulandırıcı karışımları

bulunabilir.

Özellikle THT, doğal gaz kokulandırma uygulamalarında bilinen maddelerden biridir.

Ancak kullanılacak kokulandırıcı maddenin türü ve uygulama miktarı rastgele belirlenmemelidir. Gazın özellikleri, tesis yapısı, debi, sıcaklık, basınç, kokulandırma yöntemi ve yürürlükteki teknik gereklilikler birlikte değerlendirilmelidir.

Amaç gaza yalnızca “koku eklemek” değildir. Amaç, oluşabilecek kaçağın ayırt edilebilir, karakteristik ve yeterli seviyede algılanabilecek bir koku meydana getirmesini sağlamaktır.

LNG Kokulandırma Sistemi Nedir?

LNG kokulandırma sistemi, regazifikasyon sonrasında gaz fazına geçen doğal gaza kontrollü şekilde kokulandırıcı madde uygulanmasını sağlayan ekipman ve kontrol bileşenlerinin bütünüdür.

Sistemin tasarımına bağlı olarak kokulandırma ünitesinde;

• kokulandırıcı kimyasal tankı veya haznesi,
• dozajlama ekipmanı,
• bağlantı ekipmanları,
• vana grupları,
• debi kontrol elemanları,
• seviye göstergeleri,
• enjeksiyon ekipmanları,
• borulama elemanları,
• kontrol ve izleme sistemleri

bulunabilir.

Sistemin yapısı tesis kapasitesine, doğal gaz debisine ve kullanılan kokulandırma teknolojisine göre değişebilir.

Bu nedenle her LNG tesisi için aynı standart cihaz veya aynı dozajlama yaklaşımının kullanılması doğru değildir. LNG kokulandırma sistemi tesisin çalışma şartlarına göre projelendirilmelidir.

Kokulandırıcı Dozajı Neden Önemlidir?

LNG kokulandırmada en kritik konulardan biri doğru dozajlamadır.

Yetersiz miktarda kokulandırıcı kullanılması durumunda gaz kaçağının oluşturduğu koku yeterince güçlü olmayabilir. Gereğinden fazla kokulandırıcı kullanılması ise işletme açısından farklı teknik sorunlara ve gereksiz kimyasal tüketimine neden olabilir.

Bu nedenle kokulandırma sisteminde amaç, belirlenen teknik gerekliliklere uygun ve kontrollü bir kokulandırıcı konsantrasyonu sağlamaktır.

Gaz debisinin değişken olduğu tesislerde bu konu daha da önem kazanır.

Örneğin üretim miktarına bağlı olarak doğal gaz tüketiminin gün içerisinde değiştiği bir sanayi tesisinde, sabit ve kontrolsüz bir uygulama istenen kokulandırma seviyesinin korunmasını güçleştirebilir.

Modern kokulandırma sistemlerinde gaz akışı ve tesis ihtiyaçları dikkate alınarak daha kontrollü uygulamalar gerçekleştirilebilir.

LNG Kokulandırma Sisteminin Önemi

Endüstriyel doğal gaz sistemlerinde güvenlik tek bir ekipmana bağlı değildir. Tank, vaporizasyon sistemi, basınç kontrol ekipmanları, vana grupları, boru hattı, gaz algılama sistemleri ve kokulandırma sistemi birlikte çalışan bütünleşik güvenlik yapısının parçalarıdır.

LNG kokulandırma sistemi bu yapı içerisinde özellikle insan tarafından fark edilebilen bir erken uyarı oluşturması açısından önem taşır.

Doğru çalışan bir kokulandırma sisteminin temel amaçları şunlardır:

• Olası gaz kaçaklarının daha kolay fark edilmesini sağlamak,
• doğal gaza karakteristik bir uyarı kokusu kazandırmak,
• işletme ve saha güvenliğini desteklemek,
• gaz kullanım noktalarında ilave bir güvenlik katmanı oluşturmak,
• doğal gaz sisteminin kontrollü işletilmesine katkı sağlamak.

Bununla birlikte kokulandırma sistemi, gaz dedektörü, acil kapatma sistemi, periyodik bakım veya diğer mühendislik kontrollerinin yerine geçen bir güvenlik yöntemi değildir. LNG tesislerinde güvenlik sistemlerinin birbirini tamamlayacak şekilde tasarlanması gerekir.

LNG Kokulandırma Sistemi Seçerken Nelere Dikkat Edilmelidir?

Bir LNG kokulandırma sistemi değerlendirilirken yalnızca sistemin ilk yatırım maliyetine odaklanılması doğru değildir.

Sistem seçiminde özellikle şu kriterler dikkate alınmalıdır:

• Tesisin doğal gaz tüketim kapasitesi
• Minimum ve maksimum gaz debisi
• Çalışma basıncı
• Kullanılan kokulandırıcı kimyasal
• Dozajlama hassasiyeti
• Kullanılan ekipmanların malzeme özellikleri
• Kimyasal depolama yöntemi
• Bakım ve servis kolaylığı
• Sızdırmazlık
• Kontrol ve izleme altyapısı
• İşletme şartları
• İlgili teknik standart ve mevzuatlar

Özellikle endüstriyel tesislerde sistemin yalnızca mevcut tüketim değerlerine göre değil, olası kapasite değişimleri ve çalışma senaryoları dikkate alınarak değerlendirilmesi önemlidir.

LNG Kokulandırma Sistemlerinde Bakım

Kokulandırma ünitesinin uzun süre güvenilir şekilde çalışabilmesi için düzenli kontrol ve bakım yapılması gerekir.

Bakım sürecinde sistem tasarımına ve üretici gerekliliklerine bağlı olarak;

• kokulandırıcı seviyesi,
• bağlantı noktaları,
• sızdırmazlık,
• vana ve ekipmanların durumu,
• dozajlama sistemi,
• enjeksiyon ekipmanları,
• kimyasal hatları,
• sistem çalışma parametreleri

kontrol edilebilir.

Kokulandırıcı maddeler karakteristik olarak oldukça yoğun kokuya sahip kimyasallardır. Bu nedenle kimyasalın depolanması, doldurulması, taşınması ve sistem bakımında uygun iş güvenliği prosedürlerinin uygulanması gerekir.

LNG Kokulandırma ile Doğal Gaz Kokulandırma Arasındaki Fark Nedir?

Temel amaç her iki sistemde de aynıdır: doğal gaz kaçağının koku yoluyla fark edilebilir hale getirilmesi.

Ancak LNG sistemlerinde proses farklıdır.

Boru hattından gelen doğal gaz zaten gaz fazındayken LNG, kriyojenik şartlarda sıvı olarak depolanır. Bu nedenle LNG uygulamalarında kokulandırma prosesi depolama tankından sonra, LNG’nin gaz fazına dönüştüğü sistem bölgesinde ele alınır.

Kısaca:

LNG depolama → regazifikasyon → gaz kontrolü → kokulandırma → kullanım noktası

şeklinde bir proses yaklaşımından söz edilebilir.

Bu fark, LNG kokulandırma sistemlerinin projelendirilmesinde kriyojenik tesis yapısının ve regazifikasyon prosesinin birlikte değerlendirilmesini gerekli hale getirir.

LNG Kokulandırma Güvenlik Açısından Neden Gereklidir?

Gaz kaçaklarının erken fark edilmesi doğal gaz kullanılan tesislerde en temel güvenlik konularından biridir.

Doğal gazın kendisi kokusuz olduğu için insan duyuları herhangi bir işlem yapılmamış gazı her durumda güvenilir şekilde fark edemez.

Kokulandırma sayesinde doğal gaza normal çevre kokularından ayrılabilecek karakteristik bir uyarı kokusu kazandırılır.

Böylece;

kaçak oluşması → kokunun algılanması → durumun fark edilmesi → gerekli güvenlik prosedürlerinin başlatılması

zincirinin mümkün olduğunca erken başlaması hedeflenir.

ISO tarafından yayımlanan doğal gaz kokulandırma teknik yaklaşımında da kokulandırma, doğal gaz ve diğer metan ağırlıklı gazların güvenli kullanımı açısından ele alınmaktadır.

Endüstriyel LNG Sistemlerinde Profesyonel Projelendirme

LNG tesisleri yüksek mühendislik gerektiren enerji sistemleridir.

LNG depolama, regazifikasyon, basınç kontrolü, doğal gaz borulaması ve kokulandırma süreçlerinin birbirinden bağımsız düşünülmemesi gerekir.

Tesisin;

• kapasitesi,
• çalışma basıncı,
• gaz tüketim profili,
• proses ihtiyaçları,
• kullanım noktaları,
• güvenlik gereksinimleri

bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Bu nedenle LNG sistemlerinde kokulandırma uygulamalarının da tesis şartlarına uygun mühendislik yaklaşımıyla ele alınması önem taşır.

LNG, doğal gaz ve endüstriyel gaz sistemleri hakkında profesyonel çözümler için Bargaz üzerinden detaylı bilgi alınabilir.

Sık Sorulan Sorular

LNG kokusuz mudur?

Evet. LNG’nin temelini oluşturan doğal gaz doğal halinde renksiz ve kokusuzdur. Kullanım güvenliğini artırmak ve gaz kaçaklarının fark edilmesini sağlamak amacıyla gaz fazına geçtikten sonra kokulandırılabilir.

LNG kokulandırma nedir?

LNG kokulandırma, sıvılaştırılmış doğal gazın gaz fazına dönüştürülmesinin ardından doğal gaza karakteristik bir koku kazandırmak amacıyla kontrollü şekilde kokulandırıcı madde uygulanması işlemidir.

LNG neden kokulandırılır?

Temel amaç olası gaz kaçaklarının insanlar tarafından koku yoluyla erken fark edilebilmesini sağlamaktır.

LNG hangi aşamada kokulandırılır?

LNG kriyojenik sıcaklıklarda sıvı olarak depolandığından kokulandırma genellikle LNG doğrudan sıvı haldeyken değil, regazifikasyon sonrasında doğal gaz fazına dönüştükten sonra gerçekleştirilir.

LNG kokulandırmada hangi kimyasal kullanılır?

Doğal gaz kokulandırmasında THT (Tetrahidrotiyofen), TBM (Tersiyer Bütil Merkaptan) ve farklı kokulandırıcı karışımlar kullanılabilir. Uygun ürün ve konsantrasyon tesisin teknik şartlarına göre belirlenmelidir.

THT nedir?

THT, Tetrahidrotiyofen olarak adlandırılan ve doğal gaz kokulandırma uygulamalarında kullanılan karakteristik kokulu organik bir bileşiktir.

LNG kokulandırma sistemi her tesiste aynı mıdır?

Hayır. Sistem kapasitesi, gaz debisi, basınç, kokulandırıcı türü, kullanım koşulları ve tesisin çalışma yapısı gibi kriterlere göre kokulandırma sistemi değişiklik gösterebilir.

Sonuç

LNG kokulandırma, sıvılaştırılmış doğal gaz kullanılan tesislerde gaz kaçaklarının erken fark edilmesine yardımcı olan önemli bir güvenlik uygulamasıdır.

Doğal gazın doğal olarak kokusuz olması nedeniyle regazifikasyon sonrasında uygun kokulandırıcı maddeler kullanılarak karakteristik bir uyarı kokusu oluşturulur.

Başarılı bir LNG kokulandırma uygulamasında yalnızca kokulandırıcı kimyasalın kullanılması değil; doğru sistem tasarımı, uygun dozajlama, ekipman seçimi, düzenli kontrol, bakım ve tesisin genel güvenlik altyapısıyla entegrasyon birlikte değerlendirilmelidir.

Doğru projelendirilen LNG kokulandırma sistemleri, endüstriyel doğal gaz tesislerinin güvenli ve kontrollü işletilmesine önemli katkı sağlar.

Bargaz Lng Kokulandırıcı Hizmetleri